Altrecht en de GGZ Vervoersdienst bewijzen dat herstel al op de achterbank begint

Terwijl in veel plekken in Nederland de politie of ambulance wordt ingezet voor patiënten in crisis, kiest Altrecht al tien jaar voor een humaan en de-escalerend alternatief: de GGZ Vervoersdienst. Een unieke samenwerking waarbij de zorg én het herstel al op de achterbank begint.

Stel je voor: je zit in een diepe crisis. Je bent erg onrustig, in de war of manisch. In plaats van een ambulance met een brancard of een politieauto, stappen er twee rustige mensen op je af. Ze dragen hun eigen kleding en stellen zich voor bij hun voornaam. “Wij zijn er, we hebben alle tijd. Vertel maar.” Die eerste dertig seconden bepalen de toon van de hele rit.

De kracht van rust en ruimte

Voor de begeleiders van de vervoersdienst is de belangrijkste techniek simpel: rust. “Het allereerste wat we doen, is niets zeggen,” legt Sebastiaan van den Hoek van de GGZ Vervoerdienst uit. “We laten de situatie landen. Geen haast, geen opdrachten, geen groep mensen die tegelijk praat.”

Het verschil met de ‘oude situatie’ is groot. Een brancard of politieuniform kan voor iemand in crisis voelen als een bedreiging. De vervoersdienst rijdt in een gewone auto en de begeleiders gaan naast de cliënt zitten. Dit “normaliseert” de situatie direct. Cliënten reageren daar zichtbaar anders op: ze zijn minder defensief en durven weer contact te maken.

Elkaar begrijpen zonder woorden

Waarom de de-escalatie bij dit team zo goed werkt? Dat heeft te maken met herkenning. Een deel van de begeleiders deelt namelijk een taal, een culturele code of snapt de leefwereld van de cliënten doordat ze soms ook ervaringsdeskundigen zijn.

Juist die gedeelde achtergrond opent deuren “Dat zorgt vanaf het eerste moment voor een heel andere dynamiek,” vertelt Sebastiaan. “Niet per se doordat er iets gezegd wordt, maar doordat iemand zich echt gezien voelt.” Het is geen aangeleerd trucje, maar een vorm van echtheid. Goede verbinding ontstaat door houding en geduld. Die kwaliteiten zitten in het hele team, ongeacht hun achtergrond.

Passie en engelengeduld

De begeleiders zijn vaak ervaren ggz-agogen. Wat hen kenmerkt, is een ongelofelijke hoeveelheid geduld. Harry Kwast, directeur Bedrijfsvoering bij Altrecht, zag tien jaar geleden al dat dit de sleutel was: “Het valt me op dat zij vaak meer geduld hebben dan ik. Ze nemen de tijd, roken bijvoorbeeld een sigaretje mee met de cliënt. Alles om iemand op zijn gemak te stellen.”

De begeleiders van de GGZ Vervoersdienst zijn ook getraind in ‘ruimtebeheer’: hoe zit je in de auto en waar kijk je naar, zodat een cliënt zich niet ingesloten voelt? Als de spanning toch oploopt, stoppen ze de auto even. Een korte stilte of een andere vraag helpt om de rust terug te brengen. Dwang is voor hen altijd de laatste optie.

“Jullie behandelen me als mens”

De resultaten van deze humane aanpak zijn groot. “We hoeven vrijwel nooit meer mensen gefixeerd op een brancard in een ambulance te vervoerenen en we geven vrijwel geen medicatie meer om iemand rustig te krijgen voor de rit,” vertelt Harry trots.

Maar het mooiste compliment komt van de cliënten zelf. “Een cliënt zei bij aankomst in de kliniek: “Jullie zijn de eersten die me vandaag als mens hebben behandeld.” Dat is de essentie van het werk. Iemand die op een rustige manier is begeleid, komt anders binnen bij Altrecht: meer open en met meer vertrouwen in de volgende stap van het herstel.” Aldus Harry.

Samenwerken als één team

De samenwerking tussen Altrecht en de GGZ Vervoersdienst is uniek in Nederland. Officieel is de ambulancedienst (RAV) verantwoordelijk voor het vervoer van patiënten. Zij krijgen hier ook het geld voor. Maar Altrecht overtuigde de ambulancedienst in Utrecht (RAVU) van hun eigen aanpak. De GGZ Vervoersdienst heeft namelijk speciale kennis. Daardoor kunnen zij cliënten op een humane en de-escalerende wijze vervoeren.

Dit begon met een project van drie jaar. In die tijd vervoerde de dienst meer dan 3000 patiënten. De RAVU zag dat dit succesvol was en koos voor de GGZ Vervoersdienst. Sindsdien rijdt de GGZ Vervoersdienst officieel voor de RAVU. Dit is een bijzondere samenwerking. Het laat zien hoe de wet en maatwerk goed samen kunnen gaan.

De lijnen met het Zorg Coördinatie Centrum (ZCC) en de crisisdienst zijn kort en gebaseerd op vertrouwen. “Hoe meer context wij krijgen vóór aankomst, hoe beter we kunnen aansluiten,” aldus Sebastiaan. “Denk aan triggers of wat iemand juist rustig maakt. Die informatie maakt het verschil tussen een moeilijke rit en een rit die soepel verloopt.”

Na tien jaar is de conclusie helder: de aanpak bepaalt de uitkomst. Door de mens voorop te stellen, zorgen Altrecht en de GGZ Vervoersdienst ervoor dat waardigheid de norm is, zelfs op zo’n moeilijk moment als bij een crisis in iemands leven.

‍